Drie episodes, drie continenten, één en dezelfde week. Zaterdag 25 april 2026, in het Washington Hilton, probeerde Cole Tomas Allen, 31 jaar, tot de tanden bewapend de balzaal van het jaarlijkse diner van de correspondenten van het Witte Huis binnen te dringen, waar de president van de Verenigde Staten dineerde. Op dezelfde avond, op een weg in het departement Cauca in Colombia, veroorzaakte een explosief veertien doden, iets meer dan een maand voor de presidentsverkiezingen. Vijftien dagen eerder, in Rome, schoot een man met een pistool op Europarlementariër Susanna Schlein tijdens een campagnebijeenkomst — zonder haar te verwonden, maar door angst te zaaien in de hele Italiaanse politieke klasse. Drie daden gepleegd door geïsoleerde individuen, drie keer in geconsolideerde democratieën, en drie keer dezelfde vraag oproepend: is politiek geweld van aard veranderd?
Het gewapende individu tegen de beschermende staat
In alle drie de gevallen is het profiel van de dader opvallend vergelijkbaar. Een jonge man (tussen 25 en 40 jaar), die alleen handelde, zonder geverifieerde organisatorische banden, radicale politieke berichten op sociale media had gepubliceerd en zijn wapens legaal of semi-legaal had verkregen. Dit type — dat van de gepolitiseerde "lone wolf" — is niet nieuw: Theodore Kaczynski, Anders Breivik, Stephen Paddock belichaamden het. Wat verandert, is de frequentie. In de Verenigde Staten registreerde de FBI een toename van 47% van directe bedreigingen tegen hoge federale ambtenaren in het eerste kwartaal van 2026 vergeleken met 2025. In Europa spreekt Europol van een "ongekende versnelling" van individuele daden met een politieke motivatie. Het profiel is niet langer marginaal: het wordt een structureel kenmerk van onze samenlevingen.
Algoritmes als versnellers
Een constante loopt door deze drie zaken: het digitale ecosysteem. Cole Allen zou actief zijn geweest op verschillende alternatieve platforms. De verdachte van de Schlein-bijeenkomst had uren aan complotvideo's verzameld op YouTube en Telegram. De Colombiaanse aanslag, opgeëist door een afsplitsing van de FARC (de EMC van "Iván Mordisco"), werd voorafgegaan door een intense propagandacampagne op TikTok en X. De platforms creëren geen geweld, maar ze versterken het — door geïsoleerde individuen samen te brengen rond gedeelde narratieven, het extreme te waarderen als boeiende inhoud, en de kosten van radicalisering tot nul te reduceren. De Europese Digital Services Act, die in 2024 volledig van kracht werd, toont zijn beperkingen ten aanzien van dit fenomeen. In de Verenigde Staten verergert het gebrek aan federale regulering de situatie. Alleen private moderatie zal niet volstaan.
Het democratische toneel blootgesteld
De gebeurtenissen van het weekend onthulden ook een kwetsbaarheid waar we liever niet naar kijken: de openbare enscenering van de democratie — bijeenkomsten, institutionele diners, presidentiële processies, parlementaire debatten op televisie — is precies wat onze instituties blootstelt aan risico's. Het correspondentendiner, dat op één plaats de president, zijn regering, honderden journalisten en prestigieuze gasten samenbrengt, is een symbolisch object van de eerste orde. Afzien van deze rituelen zou neerkomen op het afzien van de transparantie en toegankelijkheid die de democratie zelf definiëren. Maar het handhaven ervan vereist nu quasi-militaire veiligheidsmaatregelen, waarvan de politieke kosten (het beeld van een gebunkerde macht) en financiële kosten (honderden miljoenen dollars per jaar alleen al in de Verenigde Staten) blijven toenemen.
De autoritaire verleiding op de loer
Het werkelijke gevaar is niet zozeer de aanval zelf als wel de politieke reactie daarop. Donald Trump gebruikte de schietpartij in het Hilton onmiddellijk om zijn project voor een gepantserde balzaal in het Witte Huis nieuw leven in te blazen, een emblematisch dossier voor een visie waarin veiligheid de centralisatie en afstandelijkheid van het publiek rechtvaardigt. In Colombia voedt de aanslag van Suárez het discours van een revanchistische rechterzijde die de stopzetting van de "Paz Total" van Gustavo Petro eist ten gunste van een terugkeer naar een gemilitariseerde logica. In Italië voedde de poging tegen Susanna Schlein bij Giorgia Meloni een oproep om de wetgeving inzake bijeenkomsten aan te scherpen. Drie keer dezelfde reflex: politiek geweld rechtvaardigt de reductie van vrijheden. Dit is precies wat ons bedreigt. Democratieën die spectaculaire aanslagen hebben overleefd (Israël, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk) hebben vaak de prijs betaald van een langdurige noodtoestand die geleidelijk de normale toestand is geworden.
De mening van de redactie
Het zou gemakkelijk zijn om in dit stadium te concluderen met een oproep tot "meer veiligheid" of "meer online moderatie". Dat zou de kern missen. De uitdaging die de aanvallen van het weekend vormen, is niet alleen operationeel; het is beschavingsgericht. Onze democratieën berusten op een minimale consensus: je accepteert een verkiezing te verliezen omdat je het recht hebt om opnieuw te spelen. Dit stilzwijgende contract is nu versleten aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. In de Verenigde Staten denkt bijna een op de drie Republikeinen dat politiek geweld gerechtvaardigd kan zijn onder bepaalde omstandigheden (Pew-enquête, maart 2026). In Frankrijk is de score een op de vijf Fransen volgens Ifop. Zolang deze cijfers niet dalen, zal geen enkel veiligheidskordon, geen enkele muur, geen enkele voorspellende kunstmatige intelligentie volstaan. Het echte werkterrein is politiek, educatief, media. Het bestaat uit het heropbouwen van het minimale vitale wederzijdse respect, zonder welke geen democratie standhoudt. Het is traag, ondankbaar, minder spectaculair dan een vastgoedproject van 90.000 vierkante voet. Maar het is, op termijn, het enige antwoord dat de moeite waard is.
Belangrijkste punten
- Drie aanslagen in acht dagen: Washington (Cole Allen), Cauca (Colombia), Rome (Schlein).
- Terugkerend profiel: jonge, geïsoleerde, online geradicaliseerde, legaal bewapende man.
- +47% bedreigingen tegen hoge federale ambtenaren in de VS in Q1 2026 (FBI).
- Hoofd institutioneel risico: de veiligheidsderivaat als reactie op geweld.
- 32% van de Republikeinen meent dat politiek geweld gerechtvaardigd kan zijn (Pew, maart 2026).
Bronnen:
