Nog maar een paar dagen geleden beweerde de Amerikaanse president dat een vredesakkoord in het Midden-Oosten "dichterbij dan ooit" was. Deze dinsdag bombardeerden de Verenigde Staten Iran. Moeilijk een perfectere illustratie te vinden van de chronische instabiliteit die dit conflict kenmerkt sinds het uitbreken van de vijandelijkheden in februari.
De Verenigde Staten hebben dinsdag aangekondigd dat ze "proportionele" aanvallen hebben uitgevoerd op Iran, als reactie op de aanval op een Amerikaanse Apache-helikopter de dag ervoor boven de Straat van Hormuz. Dit is een abrupte toename van de spanningen, terwijl de Amerikaanse president eerder had beweerd dat een akkoord om de oorlog in het Midden-Oosten te beëindigen nabij was.
De context van een open oorlog
Om deze nieuwe aanvallen te begrijpen, moeten we de omvang van het open conflict sinds 28 februari in herinnering brengen. De Straat van Hormuz heeft sindsdien te maken gehad met aanzienlijke geopolitieke en economische verstoringen als gevolg van gezamenlijke militaire aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran, die onder meer de dood van de Iraanse opperste leider Ali Khamenei tot gevolg hadden. Als reactie hierop lanceerde Iran raket- en drone-aanvallen op Amerikaanse bases, Israëlisch grondgebied en andere Golfstaten, terwijl het Korps van de Revolutionaire Garde schepen waarschuwde de zeestraat niet te doorkruisen.
Normaal gesproken wordt een vijfde van de wereldwijde olie- en vloeibaar aardgasproductie door de Straat van Hormuz getransporteerd. Sinds 1 maart zijn 16 koopvaardijschepen het doelwit geweest van Iraanse aanvallen in de buurt van de zeestraat. Daaronder bevonden zich olietankers, vrachtschepen en sleepboten. De Internationale Maritieme Organisatie registreert minstens zeven dode zeevarenden en drie vermisten.
De escalatie van 9 juni
De aanvallen van dinsdag passen dus in een dynamiek van aanhoudende spanningen, onderbroken door kwetsbare staakt-het-vuren en regelmatige militaire heroplevingen. Zaterdag 6 juni had het Amerikaanse leger al verschillende aanvallen uitgevoerd op Iraanse radarinstallaties, ondanks het staakt-het-vuren tussen de twee landen, terwijl Israël Libanon bleef bombarderen. “Amerikaanse troepen blijven alert en klaar om zichzelf te blijven verdedigen tegen Iraanse agressie”, schreef het Amerikaanse Centrale Commando.
De situatie in Libanon, parallel hieraan, blijft verslechteren. De inwoners van Tyrus vluchten massaal de stad uit, nadat een Israëlisch bombardement dinsdag minstens elf mensen doodde. Het land van de Ceder, reeds economisch uitgeput, draagt een deel van de directe gevolgen van een conflict dat zich ver boven haar afspeelt.
Diplomatie in flarden
Een ontwerpovereenkomst is momenteel in onderhandeling tussen de Verenigde Staten en Iran, met name betreffende de verlenging van het staakt-het-vuren en de heropening van de Straat van Hormuz. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft beloofd dat de definitieve ondertekening "binnen enkele uren" zou kunnen plaatsvinden. Teheran laat doorschemeren dat de nucleaire kwestie geen deel zal uitmaken van deze nieuwe versie. Een akkoord zonder nucleaire component: dat betekent dat men de symptomen behandelt zonder de ziekte aan te pakken.
Wat opvalt, wanneer men deze sequentie van buitenaf observeert, is de snelheid waarmee diplomatieke aankondigingen en militaire aanvallen elkaar opvolgen, soms binnen hetzelfde tijdsbestek van 48 uur. Elke verklaring van naderende vrede wordt gevolgd door een nieuw gewapend incident. Elk staakt-het-vuren wordt doorbroken voordat het is verankerd.
Het oordeel van de redactie — Théodore Mécanis
De retoriek van onmiddellijke vrede, gecombineerd met dagelijkse aanvallen, is geen tegenstrijdigheid meer – het is een communicatiestrategie. Aanslagen plegen terwijl vrede wordt aangekondigd, maakt het mogelijk de druk hoog te houden zonder het imago van een onredelijke oorlogvoerende partij op zich te nemen. Het probleem is dat de Libanese burgerbevolking, de vermiste zeelieden in de Golf van Oman en de olieafhankelijke economieën van de Golf niet in de retoriek leven. Zij leven in de gevolgen. Het WK voetbal begint morgen in de Verenigde Staten, het gastland dat tegelijkertijd bombardeert. De geschiedenis zal deze ironie met de ernst herinneren die zij verdient.
Om te onthouden
- Amerikaanse "proportionele" aanvallen op Iran op 9 juni, na de aanval op een Apache boven Hormuz.
- 16 koopvaardijschepen aangevallen door Iran nabij de zeestraat sinds 1 maart; 7 zeevarenden dood, 3 vermist.
- 20% van de wereldwijde olie en LNG passeert Hormuz in normale tijden.
- In Tyrus (Libanon), 11 doden bij een Israëlisch bombardement dinsdag.
- Marco Rubio kondigt een akkoord "binnen enkele uren" aan — zonder nucleaire component.
