Er is een paradox die we allemaal ervaren zonder deze altijd te benoemen: we hebben, in onze zakken, onmiddellijke toegang tot miljarden mensen, tot berichtendiensten die nooit slapen — en toch, jaar na jaar, laten enquêtes over eenzaamheid cijfers zien die elke vorige generatie zouden doen verbleken.

De Fondation de France, in de 15e editie van haar jaarverslag over eenzaamheid, gepubliceerd eind januari 2026, constateert dat bijna een kwart van de Fransen (24%) aangeeft zich “dagelijks of bijna dagelijks” of “vaak” eenzaam te voelen. Nog opvallender: 71% van de jongeren onder de 25 zegt zich ten minste af en toe eenzaam te voelen, tegenover 58% in 2016 — de meest verbonden generatie in de geschiedenis, en toch degene waar het gevoel van eenzaamheid het snelst toeneemt. De Wereldgezondheidsorganisatie, die sociale isolatie in 2023 een “wereldwijde pandemie” noemde, schat dat chronische eenzaamheid statistisch gezien even dodelijk is als vijftien sigaretten per dag.

De band die niets kost, is vaak niets waard

We moeten een ongemakkelijke intuïtie onder ogen zien: het extreme gemak waarmee we tegenwoordig “contact kunnen houden” heeft de kwaliteit van dat contact misschien verslechterd in plaats van versterkt. Een like, een emoji, een tien seconden durend spraakbericht tussen twee taken door — deze gebaren geven de bevredigende illusie dat een relatie is onderhouden, zonder de inspanning, de kwetsbaarheid of de tijd te vereisen die een echte band veronderstelt. We verwarren de frequentie van contact met de diepte ervan. Je kunt vijftig berichten per dag met iemand uitwisselen zonder ooit te hebben verteld hoe het werkelijk met je gaat.

We hebben een klein aantal diepe verbindingen vervangen door een groot aantal oppervlakkige verbindingen – alsof je een voedzame maaltijd zou vervangen door een veelheid aan tussendoortjes. Je eindigt ogenschijnlijk voldaan, maar in werkelijkheid nooit gevoed.

Eenzaamheid is geen isolatie: daarom misleidt het ons

Een verwarring verdient opheldering: eenzaamheid is geen kwantitatief tekort aan relaties, het is een ervaren kloof tussen de band die men zou willen hebben en die men heeft. Men kan voortdurend omringd zijn en zich diep eenzaam voelen als geen van die interacties aansluit bij wat men werkelijk zoekt: gezien, begrepen, serieus genomen worden in zijn complexiteit.

Dezelfde studie onthult een verhelderende territoriale kloof: objectieve isolatie treft meer plattelandsgebieden (14% van de inwoners van plattelandsgemeenten, tegenover 9% in de Parijse agglomeratie), terwijl het subjectieve gevoel van eenzaamheid vaak harder toeslaat in dichtbevolkte stedelijke gebieden, waar het aantal potentiële contacten toch het hoogst is. Dit is precies wat de hedendaagse eenzaamheid zo moeilijk te bestrijden maakt met digitale hulpmiddelen: ze zijn uitstekend in het verhogen van de frequentie van contacten, maar vrijwel waardeloos in het vergroten van de diepte ervan. Ze lossen een probleem op — de geografische afstand — dat nooit de hoofdoorzaak van menselijke eenzaamheid was.

Het specifieke, en veelzeggende, geval van volwassen vriendschappen

Er is een bijna universeel fenomeen dat zelden met de ernst wordt besproken die het verdient: de duizelingwekkende daling van het aantal hechte vrienden naarmate men verder komt in het volwassen leven. Op de universiteit sluit je bijna per ongeluk vriendschappen, gedragen door herhaalde fysieke nabijheid. Na die leeftijd verdwijnt deze ongeplande nabijheid uit ons leven. Vriendschap moet nu georganiseerd, gepland en ingepast worden in een agenda die al verzadigd is met werk, kinderen, logistieke verplichtingen — en vriendschap, bij gebrek aan institutionele urgentie, is bijna altijd de aanpassingsvariabele.

De les die we niet hebben geleerd

Enkele jaren geleden dwong een wereldwijde gebeurtenis ons om, bij gebrek daaraan, te meten wat fysieke aanwezigheid werkelijk bracht — precies op het moment dat het ons werd ontnomen. Velen ontdekten met verbazing dat de dagelijkse videogesprekken, hoe talrijk ook, op geen enkele manier de affectieve lading van een gedeelde maaltijd, een hand op een schouder, een comfortabele stilte in dezelfde ruimte konden vervangen.

Deze les had onze relatie met het digitale blijvend moeten transformeren. Ze verdampte grotendeels zodra het normale leven zijn gang weer ging. Dat is misschien wel het ware stille schandaal: we hadden de grootschalige experimentele demonstratie van wat er ontbrak aan ons digitale leven, en we kozen er, in overweldigende meerderheid, voor om er geen consequenties uit te trekken.

Tegen technologisch fatalisme: wat nog van ons afhangt

Ik wantrouw het gemakkelijke fatalisme dat zou inhouden dat we veroordeeld zijn tot massale eenzaamheid, gecompenseerd door schermen. Hele gemeenschappen vinden vormen van verbinding opnieuw uit die opzettelijk zijn opgebouwd als reactie op deze verarming — leesclubs, sportgroepen in de buurt, derde plaatsen die de verdwenen hoekcafé vervangen door een ruimte die is ontworpen voor ontmoeting in plaats van alleen consumptie.

Wat deze initiatieven onderscheidt van het falen van sociale netwerken om eenzaamheid op te vullen, is dat ze opzettelijk frictie herintroduceren: je moet je verplaatsen, een tijd respecteren, accepteren om fysiek op dezelfde plek te zijn als een groep die je niet volledig kiest. Deze frictie, die alle platformengineering probeert te elimineren in naam van comfort, is misschien wel het ingrediënt zonder welke geen duurzame band kan worden opgebouwd. Men wilde de frictie van sociale verbinding wegnemen in de veronderstelling dat men het daarmee een dienst bewees. Daarmee heeft men een groot deel weggenomen van wat die band reëel maakte.

Wat iedereen, heel concreet, kan bijstellen

Het gaat er niet om een onmogelijke terugkeer naar een pre-digitale gouden eeuw te bepleiten die waarschijnlijk nooit heeft bestaan in de geïdealiseerde vorm die we eraan toekennen. Het gaat om een bijstelling van prioriteiten: geef de voorkeur aan een telefoongesprek boven een geschreven bericht wanneer dat mogelijk is, omdat de stem een emotionele textuur overbrengt die geen tekst kan reproduceren; zoek opzettelijk herhaalde ontmoetingen met een klein aantal mensen op in plaats van een breed, oppervlakkig netwerk te onderhouden; accepteer af en toe het ongemak van een gesprek dat niet eindigt met een positieve noot, want in die zone van gedeeld ongemak wordt vertrouwen opgebouwd.

Niets van dit alles is spectaculair. Niets zal het onderwerp zijn van een techconferentie of een financieringsronde. Misschien is dat de reden waarom deze taak zo verwaarloosd blijft: het brengt niemand iets op, behalve degenen die zich ervoor inzetten. Maar het is ook, om dezelfde reden, de meest urgente taak van onze hyperverbonden tijd — die alleen nog wacht op dat telefoontje dat we te vaak aarzelen te plegen.

Redactioneel commentaar

Het onderscheid dat deze column maakt — objectieve isolatie versus ervaren eenzaamheid — is wat het meest ontbreekt in het overheidsbeleid, dat nog steeds grotendeels is afgestemd op het tellen van contacten in plaats van op hun kwaliteit. De redactie van OrChair onthoudt de meest contra-intuïtieve gedachte van de tekst: frictie is geen ontwerpfout, het is een voorwaarde voor verbinding. Een decennium van productontwerp is gewijd aan het elimineren ervan; het volgende decennium zal misschien nodig zijn om het te rehabiliteren.

*Column. De geuite meningen zijn enkel die van de auteur.*