Geestelijke gezondheidszorg tot nationale hoofdoorzaak maken in 2026 was op papier een beslissing die een breuk had moeten markeren. Het onderwerp werd lange tijd behandeld als iets dat niet werd uitgesproken, een gêne, bijna een zwakte om te verbergen. Het tot nationale prioriteit uitroepen stuurde een krachtig signaal: deze ziekte die één op de vijf Fransen op een bepaald moment in zijn leven treft, verdiende eindelijk dezelfde ernst als elke andere noodsituatie op het gebied van volksgezondheid.
Het probleem is dat het labelen van een oorzaak niemand geneest. Ter plaatse zijn kinderpsychiaters op één hand te tellen in hele regio's. De wachttijden voor een eerste afspraak in een medisch-psychologisch centrum lopen nog steeds in maanden, soms jaren voor kinderen. Luisterende verenigingen zijn afhankelijk van vrijwilligers en subsidies die druppelsgewijs worden vernieuwd, wanneer ze al niet sluiten.
Wat het jaar werkelijk heeft opgeleverd
Dit jaar heeft toch zichtbare dingen voortgebracht: bewustmakingscampagnes in de media, trainingsmodules ingezet in sommige scholen, een vrijere publieke uitspraak over burn-out, angst of depressie. Dit is niet niets: de stilte doorbreken is een noodzakelijke voorwaarde om de betrokkenen aan te moedigen hulp te zoeken. Maar de stilte doorbreken volstaat niet als, zodra de moed is gevonden, de deur waar men aan klopt maandenlang gesloten blijft bij gebrek aan beschikbare professionals.
Deze kloof tussen symbool en concreetheid is niet nieuw: Frankrijk blinkt uit in het uitroepen van grote oorzaken en heeft moeite om ze op de lange termijn te financieren. Een nationale hoofdoorzaak heeft geen automatisch toegewezen budget; het is waard wat de betrokken ministeries willen bijdragen, zodra de schijnwerpers gedoofd zijn. Een training, een digitale module, een bewustmakingscampagne: dit zijn echte vooruitgangen, maar ze vervangen geen extra hulpverlener in een overvolle afdeling.
Een structureel, geen conjunctureel probleem
Professionals in de sector zeggen dit al jaren, lang voordat het label bestond: het probleem is niet alleen het aantal plaatsen, maar de leeftijdsopbouw van een beroep dat moeite heeft zich te vernieuwen, de lage aantrekkelijkheid van functies in de openbare kinderpsychiatrie, en een regionaal netwerk dat hele departementen zonder lokale reactie achterlaat. Geen enkele communicatiecampagne, hoe succesvol ook, kan dit soort structurele kloof in twaalf maanden dichten.
Het risico bij elke nationale hoofdoorzaak is om het als een evenement in plaats van als een bouwproject te behandelen. Een evenement eindigt, men trekt een balans op, men gaat verder. Een bouwproject blijft de volgende jaren middelen eisen, en het jaar daarna, zonder het voordeel van een actualiteit die aanzet tot actie. Geestelijke gezondheidszorg is van nature precies dit soort onderwerp: de effecten ervan worden over jaren gemeten, de vooruitgang is langzaam en weinig spectaculair, en niets garandeert dat het een prioriteit blijft zodra het label 2026 in de archieven is opgeborgen.
De indicatoren die ontbreken in het debat
Op enkele maanden van het einde van het symbolische jaar is de vraag niet meer of het onderwerp serieus werd genomen in de retoriek - dat was het wel. Het is de vraag wat er zal blijven nadat Frankrijk is overgestapt op de volgende nationale oorzaak. Zonder duurzame financiering en zonder massale werving van professionals, dreigt 2026 een goed jaar te blijven om erover te praten, en nog een jaar waarin het vinden van een afspraak niet makkelijker is geworden.
Er zijn echter eenvoudige indicatoren om het reële succes van een dergelijke oorzaak te beoordelen, veelzeggender dan het aantal verspreide campagnes: de gemiddelde wachttijd voor een eerste afspraak, het aantal daadwerkelijk bezette kinderpsychiater-functies, het vernieuwingspercentage van verenigingsfinanciering van jaar tot jaar. Deze cijfers bestaan, of zouden gemakkelijk gepubliceerd kunnen worden als ze nog niet bestaan. Hun afwezigheid in het publieke debat zegt veel over de aard van de oefening: men communiceert graag over de intentie, veel minder over het resultaat.
De direct betrokkenen hebben geen statistieken nodig om te oordelen. Ze weten, omdat ze het hebben meegemaakt, wat het betekent om een medisch-psychologisch centrum te bellen en te horen dat er een afspraak in zes maanden wordt aangeboden. Ze weten wat het is om van een privéconsult af te zien bij gebrek aan middelen, of om een lijdend kind op een wachtlijst te zien staan terwijl zijn toestand blijft verslechteren. Voor hen blijft de nationale hoofdoorzaak voorlopig een woord dat op de radio wordt gehoord.
Het erkennen van deze kloof maakt het belang van de keuze van dit thema niet ongeldig: de bevrijde spraak over geestelijke gezondheidszorg is een verworvenheid die waarschijnlijk het jaar 2026 zelf zal overleven, en dat is verre van verwaarloosbaar. Maar een serieus land zou niet tevreden moeten zijn met twaalf maanden lang goed over een probleem gesproken te hebben. Het zou in staat moeten zijn om, na afloop van het jaar, te zeggen hoeveel professionals er zijn gerekruteerd, hoeveel wachttijden er zijn verkort, en hoeveel mensen daadwerkelijk eerder zijn behandeld dan ze zonder dit label zouden zijn geweest. Bij gebrek daaraan zal de volgende nationale hoofdoorzaak dezelfde waakzaamheid verdienen als deze.
* Tribune. De uitgedrukte meningen binden alleen hun auteur.*





