Klimatologen houden niet van ronde drempels. Ze weten dat de planeet geen fijne lijn overschrijdt bij +1,5 °C zoals men een tolpoortje passeert: het wereldgemiddelde is een statistische grootheid, gladgestreken over lange perioden, en jaarlijkse variaties kunnen evenzeer afhangen van tijdelijke klimaatfenomenen (El Niño, La Niña) als van de onderliggende trend. En toch ging het cijfer dat in mei 2026 door het Europese observatorium Copernicus werd gepubliceerd de wereldpers rond: voor het tweede achtereenvolgende jaar bleef de gemiddelde mondiale temperatuur boven +1,55 °C ten opzichte van de pre-industriële periode 1850-1900.
Wat de wetenschap zegt, wat nog moet worden bevestigd
Het Akkoord van Parijs uit 2015 stelde als doel *« de temperatuurstijging ruim onder de 2 °C te houden, en inspanningen te blijven leveren om deze tot 1,5 °C te beperken »*. De drempel van 1,5 °C is nooit een jaardrempel geweest, maar een langetermijndrempel — typisch een voortschrijdend gemiddelde over twintig jaar. Daarom blijft de wetenschappelijke gemeenschap, met het IPCC voorop, voorzichtig voordat zij de drempel *in de zin van het Akkoord* als overschreden verklaart.
Maar de mechaniek is nu moeilijk om te keren. Het tussentijdse syntheserapport van het IPCC, gepubliceerd in mei 2026, acht het nu waarschijnlijk (>66%) dat het voortschrijdend gemiddelde 2020-2040 1,5 °C zal bereiken in de eerste helft van de jaren 2030, tenzij er een drastisch en gesynchroniseerd scenario van emissiereductie plaatsvindt — een scenario dat de huidige toezeggingen (herziene NDC's op COP29 in Belém) niet mogelijk maken.
De sleutelcijfers van het klimaat 2026
- +1,55 °C: afwijking van de gemiddelde mondiale temperatuur 2025-2026 (Copernicus).
- 425 ppm: gemiddelde concentratie CO₂ in de atmosfeer, continu stijgend.
- −12 %: gemiddeld jaarlijks Arctisch zee-ijsoppervlak ten opzichte van 1981-2010.
- 15 %: geschatte vertraging van de AMOC-circulatie (Atlantische stroming) over 70 jaar.
- 63 miljoen hectare verbrand in 2025 in boreale en tropische bossen, historisch record.
- 2,3 miljoen: aantal mensen ontheemd door klimaatrampen in 2025 (UNHCR).
- 1.850 miljard dollar: wereldwijde investeringen in energietransitie in 2025 (BloombergNEF).
De indicatoren die klimaatwetenschappers echt zorgen baren
Achter het wereldgemiddelde concentreren drie indicatoren de aandacht. Eerste indicator: het Arctische zomerzee-ijs. Het minimum van 2025 was het op één na laagste ooit gemeten, en herziene projecties suggereren een potentieel ijsvrij Noordpoolgebied in de zomer al in de jaren 2030, vergeleken met 2050 in eerdere schattingen.
Tweede indicator: de Atlantische Meridiaan Overheveling Circulatie (AMOC). Verschillende studies die in 2024-2025 verschenen — met name in *Nature* en *Science Advances* — convergeren naar een aanzienlijk sterkere vertraging dan verwacht, met potentieel grote gevolgen voor het Europese klimaat, de regenpatronen in West-Afrika en de zeespiegelstijging aan de Amerikaanse oostkust.
Derde indicator: de megabranden. Het seizoen 2025 verbrak het absolute record, met in totaal 63 miljoen hectare verbrand — Siberië, Canada, Amazonië, Indonesië. Branden zijn niet langer alleen een gevolg van de opwarming: ze worden een versneller ervan, door de massale CO₂-uitstoot die ze veroorzaken.
Aanpassing neemt (eindelijk) zijn rechtmatige plaats in
De nieuwigheid van 2026 is dat aanpassing ophoudt het zorgenkindje van het klimaatbeleid te zijn. De COP30 in Belém, in november 2025, heeft de verdubbeling van het *Adaptatiefonds* voor landen in het Zuiden goedgekeurd, en verschillende grote hoofdsteden — Singapore, Rotterdam, Barcelona, Bangkok — hebben tienjarige, becijferde plannen gepubliceerd om de zeespiegelstijging, hittegolven en watertekorten het hoofd te bieden. In Frankrijk gaat het Nationale Plan voor Aanpassing aan Klimaatverandering (PNACC) versie 2025-2030 uit van een referentietraject van +4 °C voor infrastructuren met een lange levensduur. Een paradigmaverschuiving: Frankrijk plant niet langer alleen om de opwarming te beperken, het plant ook om te overleven.
> « We zijn gestopt met discussiëren over de realiteit van de opwarming. We discussiëren nu over de snelheid, de etappes, en de snelheid waarmee we ons zullen kunnen aanpassen. Dat is een ander gesprek. » — *Valérie Masson-Delmotte, klimatologe, tijdens de COP30 in Belém, november 2025.*
Samenvatting
- +1,55 °C: gemiddelde 2025-2026, tweede achtereenvolgende jaar boven 1,5 °C.
- De Parijs-drempel blijft gedefinieerd als een langjarig gemiddelde, maar de duurzame overschrijding ervan is nu waarschijnlijk in de jaren 2030.
- Drie kritieke indicatoren: Arctisch zee-ijs, AMOC, megabranden.
- COP30 in Belém: verdubbeling van het Adaptatiefonds.
- Het Franse PNACC versie 2025-2030 plant met een traject van +4 °C voor infrastructuren.
- Aanpassing is niet langer een aanvulling op mitigatie: het wordt het verplichte tegenhanger.
