Veertien weken van discrete onderhandelingen, tientallen lijsten uitgewisseld via het Rode Kruis, verschillende onderbrekingen door kruisvuur in de Rode Zee: er was een zeldzaam diplomatiek uithoudingsvermogen nodig om de overeenkomst te bereiken die donderdag 14 mei 2026 in Amman werd ondertekend, en deze vrijdag 15 mei door beide partijen werd bevestigd. De internationaal erkende Jemenitische regering, gesteund door Saudi-Arabië, en de Houthi-rebellen uit het noorden van het land, die gelieerd zijn aan Teheran, hebben zich ertoe verbonden in totaal meer dan 1.600 mensen vrij te laten die betrokken zijn bij het conflict.

Dit is tot op heden de meest omvangrijke operatie sinds het begin van de Jemenitische burgeroorlog in maart 2015. Eerdere uitwisselingen, in oktober 2020 (1.056 gedetineerden) en april 2023 (887 gedetineerden), werden al als historisch beschouwd. Deze overtreft ze in volume en, nog meer, in politieke symboliek: ze vindt plaats op een moment dat de oorlog tussen Iran en de Verenigde Staten de regionale kaarten heeft herschikt en de Houthi's, beroofd van hun belangrijkste strategische sponsor midden in de Golfoorlog, proberen munt te slaan uit hun vermogen om schade aan te richten.

De speciale gezant van de Verenigde Naties voor Jemen, de Zweed Hans Grundberg, die aanwezig was bij de slotceremonie naast Christine Cipolla van het Internationale Comité van het Rode Kruis, prees "een humanitair resultaat van de eerste orde" en "het bewijs dat een technische dialoog mogelijk blijft, zelfs in het hart van de ergste regionale storm". Jordanië, gastland van de besprekingen, ziet zijn rol als bemiddelaar geconsolideerd.

Het akkoord voorziet in een gefaseerde vrijlating. De eerste golf, verwacht vanaf zondag 17 mei, moet ongeveer 400 gedetineerden van elke kant terugbrengen, vervoerd door door het ICRC gecharterde vluchten vanuit Sanaa, Aden en Marib. De volgende twee, gepland voor 24 mei en 31 mei, zullen de operatie voltooien. Onder de vrijgelatenen zullen, aan de kant van de regering, verschillende broers van president Rashad al-Alimi zijn die sinds 2017 door de Houthi's werden vastgehouden, en, aan de kant van de rebellen, verschillende politieke leiders die in 2019 door Saoedische troepen werden gearresteerd.

Een bijzonderheid onderscheidt deze overeenkomst: voor het eerst omvat zij de vrijlating van vier Jemenitische journalisten die in 2020 door Houthi-rechtbanken ter dood waren veroordeeld. Reporters Zonder Grenzen, die al vijf jaar campagne voerde voor hun vrijlating, prees dit als "een belangrijke doorbraak voor de persvrijheid in de regio".

De uitwisseling vindt niet toevallig op deze datum plaats. Sinds de politieke onthoofding van Iran (dood van Opperste Leider Ali Khamenei op 28 februari, van president Massoud Pezeshkian op 12 maart), zijn de Houthi's verstoken van hun leveringen van langeafstandswapens. Hun vermogen om de Bab-el-Mandeb-straat te blokkeren blijft reëel, maar hun politieke agenda is verschoven: ze zoeken nu internationale legitimiteit die geen enkele militaire aanval hen kan bieden. De vrijlating van gevangenen biedt hen dit wel.

Riyad ziet op zijn beurt in dit akkoord een nieuwe mijlpaal in zijn strategie van geleidelijke terugtrekking uit het conflict. Kroonprins Mohammed bin Salman, die eind deze maand Donald Trump in Jeddah zal ontvangen, wil deze ontmoeting ingaan met een opgeschoond Jemenitisch dossier. Wat het sultanaat Oman betreft, dat al acht jaar een achterkanaal tussen Sanaa en Riyad verzekert, het treedt uit de schaduw als een van de belangrijkste technische architecten van het akkoord.

Het akkoord heeft juridisch gezien geen betrekking op een algemeen staakt-het-vuren. De sporadische gevechten gaan door in Marib en rond Hodeida, en de Houthi-aanvallen op vrachtschepen in de Rode Zee zijn niet gestopt. Maar verschillende Europese diplomaten zien hierin "een wapenstilstand die zijn naam niet draagt": zolang de gevangenenrotaties plaatsvinden, hebben de strijdende partijen een gemeenschappelijk belang bij het bewaren van een minimum aan stabiliteit.

De VN, die een deel van haar humanitaire operaties in Jemen in maart moest opschorten na de ontvoering van verschillende van haar medewerkers door de Houthi's, hoopt haar voedselprogramma's in de regio Hajjah de komende twee weken te kunnen hervatten. Het Wereldvoedselprogramma schat dat 17 miljoen Jemenieten zich in een situatie van acute voedselonzekerheid bevinden.

Jemen is al elf jaar de blinde vlek van het westerse geweten: te ver weg, te complex, te veel van hetzelfde. Dit akkoord zal noch de afgronddiepe armoede van het land oplossen, noch de politieke kloof tussen Sanaa en Aden, noch de Iraanse invloed, hoe verzwakt ook, op de Houthi's. Het zal echter de immense verdienste hebben om voor 1.600 families mannen terug te geven aan hun dierbaren. En het signaleert, op regionaal niveau, dat een logica van de-escalatie, geïnitieerd in Peking tussen Trump en Xi, concrete effecten kan opleveren in conflicten van de tweede rang. Dat is goed nieuws. Het zal echter fragiel blijven zolang de wapens de Rode Zee niet definitief hebben verlaten.

- Akkoord ondertekend donderdag 14 mei 2026 in Amman tussen de erkende Jemenitische regering en de Houthi-rebellen.

- Meer dan 1.600 krijgsgevangenen zullen in drie golven (17, 24 en 31 mei) worden vrijgelaten.

- Grootste uitwisseling sinds het begin van de Jemenitische burgeroorlog in 2015.

- Vier journalisten die door Houthi-rechtbanken ter dood zijn veroordeeld, maken deel uit van de overeenkomst.

- Gezamenlijke bemiddeling van de VN (Hans Grundberg), het ICRC (Christine Cipolla), Jordanië en het sultanaat Oman.

- Het akkoord komt tot stand tegen de achtergrond van de Iraanse strategische verzwakking en de geleidelijke Saoedische terugtrekking.