Lange tijd sprak men over olie. We beginnen net te begrijpen dat we voor de komende twee decennia zullen moeten spreken over lithium, kobalt, nikkel, zeldzame aardmetalen en grafiet. De energietransitie — elektrische voertuigen, stationaire batterijen, windenergie, zonne-energie, nieuwe generatie kernenergie — is gebaseerd op enkele families van mineralen waarvan de productie en, nog meer, de raffinage geconcentreerd zijn in een zeer beperkt aantal landen.
De wereldkaart van strategische materialen
De Democratische Republiek Congo produceert ongeveer 70% van het wereldwijde kobalt. Indonesië heeft zijn marktaandeel in nikkel in vijf jaar verdubbeld tot meer dan 55%. Australië en Chili delen het grootste deel van de lithiumwinning, maar het is China dat de raffinage domineert (meer dan 60%). Wat betreft zeldzame aardmetalen, China zorgt nog steeds voor 70% van de mijnbouwproductie en 90% van de wereldwijde raffinage, ondanks Amerikaanse (Mountain Pass) en Australische (Lynas) inspanningen.
Deze geografie creëert ongekende afhankelijkheden. De Europese Unie blijft voor meer dan 95% afhankelijk voor zeldzame aardmetalen, 86% voor geraffineerd lithium en 63% voor geraffineerd kobalt, voornamelijk van China. Deze ordes van grootte, gepubliceerd door de Europese Commissie in haar rapport van april 2026 over de status van de *Critical Raw Materials Act* (CRMA), motiveren de strategie van minerale autonomie die in 2023 is gelanceerd en sindsdien versneld.
De sleutelcijfers van kritieke metalen 2026
- 70%: aandeel van de DRC in de wereldwijde kobaltproductie.
- 55%: aandeel van Indonesië in de wereldwijde nikkelproductie.
- 60%: aandeel van China in de wereldwijde raffinage van lithium.
- 90%: aandeel van China in de wereldwijde raffinage van zeldzame aardmetalen.
- 34: aantal grondstoffen geclassificeerd als “kritiek” door de EU in 2025 (tegenover 27 in 2020).
- 10%: doelstelling voor winning op Europese bodem tegen 2030 (CRMA).
- 40%: doelstelling voor verwerking op Europese bodem.
- 25%: doelstelling voor interne recycling.
De Europese CRMA: een kompas, geen toverstok
De *Critical Raw Materials Act*, in mei 2024 van kracht geworden, stelt drie doelen voor 2030: 10% winning, 40% verwerking en 25% recycling van strategische materialen op Europese bodem. Bovendien introduceert het een mechanisme voor strategische projecten: versnelde selectie, prioritaire financiering door de EIB, en gecontroleerde procedurele afwijkingen (mijnbouwvergunningen, milieueffectrapportages).
Ongeveer veertig strategische projecten zijn sinds 2024 aangewezen: Eramet (lithium in Frankrijk), KGHM (koper/kobalt in Polen), Vulcan Energy (geothermisch lithium in Duitsland), Talga (grafiet in Zweden), Mineracao Norte Mineira (zeldzame aardmetalen in Portugal via consortium EU-Brazilië). Verschillende van deze projecten stuiten echter op dezelfde obstakels: lokaal verzet, milieugeschillen, en de moeilijkheid om privaat kapitaal aan te trekken voor mijnbouwcycli van 10-15 jaar.
De nieuwe routes van het zuiden
Europa zal zijn doelen niet bereiken zonder strategische partnerschappen. De Commissie heeft in 2024-2025 overeenkomsten gesloten met Servië (lithium), Chili (lithium, koper), Argentinië (lithium), Zambia en de DRC (kobalt, koper), Kazachstan (zeldzame aardmetalen) en Groenland (zeldzame aardmetalen, grafiet). Deze partnerschappen zijn zowel economisch als diplomatiek: ze zijn bedoeld om producerende landen een geloofwaardig alternatief te bieden voor Chinese investeringen, waarvan de invloed dominant is geworden in Sub-Sahara Afrika en Latijns-Amerika.
De Amerikaanse strategie, via het Minerals Security Partnership dat in 2022 werd gelanceerd met een tiental partners (EU, Japan, Zuid-Korea, Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië), volgt dezelfde logica. De concurrentie tussen Washington, Brussel en Peking om de toeleveringsketens te beveiligen is nu open, structurerend en waarschijnlijk onomkeerbaar.
> « Wie de raffinage beheerst, beheerst de keten. Op dit moment, wat zeldzame aardmetalen betreft, is dat China. En het zal ons minstens tien jaar kosten om een inhaalslag te maken. » — *Christel Bories, voorzitter van Eramet, hoorzitting in de Franse Senaat, maart 2026.*
Samenvatting
- De EU blijft voor 95% afhankelijk voor zeldzame aardmetalen en 86% voor geraffineerd lithium.
- De CRMA stelt doelen voor 2030: 10% winning, 40% verwerking, 25% recycling.
- Ongeveer veertig strategische projecten zijn sinds 2024 aangewezen.
- China domineert de raffinage: 60% voor lithium, 90% voor zeldzame aardmetalen.
- Partnerschappen EU-Chili, EU-Servië, EU-DRC: de mijnbouwdiplomatie structureert de jaren 2026-2030.
- De industriële levertijden voor mijnbouw (10-15 jaar) dwingen ons om nu te beslissen voor levering in 2035.
