Er waren twee dagen van moeizame onderhandelingen in het Europagebouw voor nodig, uitgebreide schorsingen van de zitting tot in de nacht van 5 op 6 juni, en een compromis dat op het laatste moment werd bereikt over de budgettaire verdeelsleutel: de zevenentwintig zijn het uiteindelijk eens geworden, vrijdagavond, over een Europees herbewapeningsplan van ongekende omvang. 80 miljard euro extra over vier jaar, gemobiliseerd via een hybride instrument dat gemeenschappelijke garanties, EIB-leningen en gewogen nationale bijdragen combineert. Voor het eerst sinds het Stabiliteitspact stemt de Unie ermee in om gezamenlijk een defensie-inspanning te financieren die niet indirect gekoppeld is aan de NAVO.
Een plan onder trans-Atlantische spanning
Het besluit komt in een ongewoon gespannen trans-Atlantische context. Sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis, erodeert de Amerikaanse veiligheidsgarantie maand na maand: een nieuwe vermindering van de Amerikaanse aanwezigheid in Oost-Europa aangekondigd in mei, een openlijk aangenomen voorwaardelijkheid van de nucleaire paraplu aan commerciële engagementen, en constante druk op Europese hoofdsteden om 3,5% van het BBP aan defensie te besteden — een doelstelling die herhaaldelijk werd genoemd door het Pentagon en nu bijna is opgenomen in het nieuwe interne NAVO-pact.
Tegenover deze vergelijking is de Frans-Duitse as, lange tijd voorzichtig met gemeenschappelijke schuldmechanismen voor militaire doeleinden, uiteindelijk samengekomen. Berlijn heeft het principe van een gezamenlijk emissie-instrument aanvaard — *het meest structurerende element sinds NextGenerationEU* — in ruil voor een strikte bestemming voor de Europese industrie. Parijs, dat aandrong op deze Europese voorkeur, komt er politiek als winnaar uit.
De kerncijfers van het plan
- 80 miljard euro gemobiliseerd over 2026-2029.
- 65% van de fondsen gereserveerd voor leveranciers met ten minste twee derde van de toegevoegde waarde geproduceerd in de EU, Noorwegen of Oekraïne.
- 3,5% van het BBP: nieuw defensie-uitgavendoel geïntegreerd door 22 van de 27 lidstaten.
- Gezamenlijk mechanisme voor groepsinkoop van vijf uitrustingsfamilies: groot kaliber munitie, luchtafweer, drones, cybercapaciteiten, strategisch transport.
- Oekraïne: gegarandeerde toegang tot het mechanisme via een versterkt associatieprotocol.
Een geopolitiek van compromis
De definitieve tekst is het resultaat van een complex politiek mechanisme. Hongarije van Viktor Orbán en Slowakije van Robert Fico hebben, in ruil voor hun constructieve onthouding, de intrekking verkregen van elke expliciete vermelding van de directe levering van dodelijke wapens aan Kiev — de faciliteit blijft toegankelijk voor Oekraïne, maar via de enige vrijwillige lidstaten. Italië van Giorgia Meloni heeft een versterkt aandeel voor de scheepsbouw (Fincantieri voorop) verkregen. De Noordse landen, blootgesteld aan de Noordflank, hebben een gerichte clausule over onderzeese verdediging afgedwongen, een direct gevolg van de kabelaanvallen in de Oostzee die sinds 2024 hebben plaatsgevonden.
Het Belgische voorzitterschap van de Raad, geleid door premier Bart De Wever, kan de diplomatieke vader van het compromis claimen. Brussel, gaststad van de Raad en het NAVO-hoofdkwartier, wordt, dankzij deze top, opnieuw het zenuwcentrum van een Europees defensiebeleid dat lange tijd als doodgeboren werd beschouwd.
> "Europa vraagt geen toestemming om zich te verdedigen. Het geeft zichzelf nu de middelen." — *Antonio Costa, voorzitter van de Europese Raad, persconferentie van 6 juni 2026.*
Wat dit betekent voor Frankrijk en België
Voor Frankrijk bevestigt het plan drie oude overwinningen: de Europese voorkeur bij aankopen, de subsidiëring van afschrikking van nucleaire wapens via gemeenschappelijke financiering (via ondersteunende functies) en de consolidatie van een industriële kern onder leiding van KNDS, Thales, Dassault, Naval Group en MBDA. Voor België, dat nog steeds minder dan 1,5% van zijn BBP aan defensie besteedt, vertegenwoordigt de verbintenis om 2% te bereiken vanaf 2027 en vervolgens 2,7% in 2030 een budgettaire sprong van enkele miljarden euro's, waarvan de arbitrage zeer snel een belangrijk federaal debat zal uitlokken tussen Vlaanderen en Wallonië over de verdeling van de inspanning.
Om te onthouden
- 80 miljard euro gemobiliseerd door de EU voor defensie over vier jaar, met gezamenlijk emissie-instrument.
- 65% Europese voorkeur voor in aanmerking komende wapenaankopen.
- Doel 3,5% BBP defensie bereikt door 22 lidstaten.
- Bart De Wever en Antonio Costa in het hart van het Brusselse compromis; Hongarije en Slowakije in constructieve onthouding.
- Direct antwoord op de nieuwe Amerikaanse doctrine van voorwaardelijke betrokkenheid.
- Volgende stap: goedkeuring door het Europees Parlement vóór de zomerpauze.
