De kunstwereld zou een staakt-het-vuren moeten zijn. De Venetië Biennale, opgericht in 1895, heeft altijd die ambitie gehad: een ruimte boven conflicten, waar zelfs oorlogvoerende landen onder één dak in de Giardini samenkomen om over iets anders te praten. Deze illusie is spectaculair verbroken.
Donderdag 1 mei 2026, negen dagen voor de opening van de 61e editie, heeft de voltallige internationale jury van de oudste en belangrijkste beurs voor hedendaagse kunst ter wereld ontslag genomen. Voorzitter Solange Farkas en haar vier collega's — Zoe Butt, Elvira Dyangani Ose, Marta Kuzma en Giovanna Zapperi — hebben hun functies neergelegd zonder officiële uitleg. Een ongekende stap in de honderdjarige geschiedenis van het evenement.
De giftige terugkeer van het Russische paviljoen
Om het te begrijpen, moeten we enkele weken teruggaan. De Biennale, onder leiding van Pietrangelo Buttafuoco — benoemd door de regering Meloni —, heeft besloten Rusland dit jaar opnieuw toe te laten, voor het eerst sinds 2022. Russische kunstenaars hadden vrijwillig hun deelname ingetrokken na de invasie van Oekraïne. In 2024 leende Rusland zijn historische paviljoen uit 1914 uit aan Bolivia. In 2026 achtte Buttafuoco dat de Biennale een land dat door de Italiaanse Republiek wordt erkend, wettelijk niet kon verbieden deel te nemen. Het Russische paviljoen is daarom heropend. De reactie was onmiddellijk. De Europese Unie heeft de subsidies aan de Biennale met 2 miljoen euro verminderd. Minister van Cultuur Alessandro Giuli kondigde aan dat hij de opening niet zou bijwonen. Finland boycotte de officiële ceremonie. EU-topdiplomaat Kaja Kallas verklaarde: "Terwijl Rusland musea bombardeert, kerken vernietigt en de Oekraïense cultuur probeert uit te wissen, zou het zijn eigen cultuur niet mogen tentoonstellen."
De lont die de jury heeft aangestoken
Enkele dagen voor hun ontslag had de jury een beslissing genomen die de situatie deed ontbranden: het kondigde aan dat het geen prijzen zou toekennen aan landen waarvan de leiders het onderwerp zijn van arrestatiebevelen van het Internationaal Strafhof (ICC). Deze clausule was expliciet gericht op Rusland — Vladimir Poetin is sinds maart 2023 onderwerp van een arrestatiebevel van het ICC — maar ook op Israël, waarvan premier Benjamin Netanyahu sinds november 2024 onderwerp is van een arrestatiebevel. Minister Giuli had Israël actief gesteund en had een solidariteitstelefoongesprek gevoerd met de kunstenaar van het Israëlische paviljoen. De spanning tussen de positie van de jury en die van de regering was onhoudbaar geworden. Het Ministerie van Cultuur stuurde woensdag inspecteurs ter plaatse — officieel om "documenten te verzamelen" in het kader van een verzoek van de EU. De volgende dag nam de jury ontslag.
Een Gouden Leeuw zonder jury
De Biennale heeft een ongekende substitutie-oplossing aangekondigd: de bezoekers zullen stemmen voor twee prijzen, de "Beste Deelnemer" van de hoofdexpo met de titel *In Minor Keys* — gecureerd volgens het plan van de overleden Koyo Kouoh, die overleed voor de opening — en de "Beste Nationale Deelname" onder de 100 paviljoens. De prijsuitreiking, oorspronkelijk gepland voor 9 mei, is uitgesteld tot 22 november, de sluitingsdag. Vicepremier Matteo Salvini noemde het initiatief "democratisch". Giorgia Meloni prees de autonomie van de Biennale en herhaalde haar ongenoegen over de Russische keuze. Buttafuoco geeft echter niet toe.
Kunst als laatste terrein van de culturele Koude Oorlog
Wat zich in Venetië afspeelt, is symptomatisch voor een tijdperk. Cultuur is een nieuwe frontlinie geworden in conflicten die zich niet beperken tot slagvelden. Een land uitsluiten of toelaten tot de Biennale is een politieke daad, evenzeer als een artistieke. De vraag die de honderdjarige instelling nu bezighoudt, is deze: kan een ruimte voor culturele dialoog overleven in een wereld waar zelfs dialoog een standpuntname is geworden? De expo *In Minor Keys* — "Mineure Toonladders" — krijgt een bijna voorspellende resonantie. Mondiale kunst bevindt zich in mineur: mooi, kwetsbaar, en gespeeld in een context die haar overstijgt.
Het oordeel van de redactie
De Biennale had een eenvoudige en sublieme regel: kunst als staakt-het-vuren. Deze regel is zojuist gebroken onder druk van staten. Wat OrChair het meest schokt, is niet de terugkeer van Rusland in de Giardini — het is de snelheid waarmee regeringen, instellingen en jury's 130 jaar culturele diplomatie in minder dan twee weken hebben veranderd in een mijnenveld. Wanneer kunst haar neutraliteit verliest, blijft er weinig over tussen volkeren. Bezoekers zullen stemmen voor de Gouden Leeuw. Dit is misschien de enige gezonde beslissing in deze chaos. Onze overtuiging: de Biennale 2026 zal een kritieke mislukking, maar een populair succes worden — en deze paradox zal de rol van de grote internationale biennales in een verdeelde wereld voor het komende decennium herdefiniëren.
Te onthouden
- De jury van de 61e Venetië Biennale heeft op 1 mei 2026, negen dagen voor de opening, massaal ontslag genomen.
- Hoofdreden: de controversiële terugkeer van het Russische paviljoen, afwezig sinds 2022.
- De EU heeft 2 miljoen euro subsidies geschrapt; de Italiaanse minister van Cultuur heeft geweigerd de opening bij te wonen.
- De jury had Rusland en Israël uitgesloten van prijzen vanwege arrestatiebevelen van het ICC tegen hun leiders.
- Voor het eerst zullen de bezoekers op 22 november stemmen voor de prijzen.
Bronnen:





