In mei 2024 onthulde een studie gepubliceerd door onderzoekers van MIT CSAIL (Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory) in samenwerking met het CETI-project (Cetacean Translation Initiative) dat potvissen een veel geavanceerder communicatiesysteem gebruiken dan gedacht. Analyse met kunstmatige intelligentie van duizenden vocalisaties heeft een combinatorische structuur aan het licht gebracht die doet denken aan een alfabet.
Potvissen communiceren via snelle kliksequenties, "codas" genaamd. De studie toonde aan dat deze codas geen simpele vaste signalen zijn, maar volgens regels worden gecombineerd, met variaties in tempo, ritme en versieringen die betekenislagen toevoegen. De onderzoekers identificeerden een repertoire aan combinaties dat veel rijker is dan wat eerdere studies hadden gedocumenteerd.
Het CETI-project, gelanceerd in 2020, is een van de meest ambitieuze wetenschappelijke initiatieven ooit ondernomen om dierlijke communicatie te begrijpen. Gevestigd in Dominica (Caraïben), combineert het onderwaterhydrofonen, drones, camera's en machine learning om miljoenen vocalisaties van potvissen in hun natuurlijke omgeving op te nemen en te analyseren.
Het gebruik van kunstmatige intelligentie staat centraal in dit onderzoek. Natuurlijke taalverwerkingsmodellen, oorspronkelijk ontwikkeld voor menselijke talen, worden aangepast om patronen in de vocalisaties van walvisachtigen te detecteren. AI kan volumes aan akoestische gegevens verwerken die handmatig onmogelijk te analyseren zijn.
Deze ontdekking heropent het debat over de intelligentie en cognitie van walvisachtigen. Potvissen hebben het grootste brein in het dierenrijk (ongeveer 8 kg) en leven in complexe matrilineaire samenlevingen. Het bestaan van een gestructureerd communicatiesysteem versterkt de hypothese van cultuuroverdracht tussen generaties.
MIT-onderzoekers benadrukken dat we nog lang niet in staat zijn om de taal van walvissen te "vertalen". Het begrijpen van de structuur van een communicatiesysteem is niet hetzelfde als het begrijpen van de betekenis ervan. Maar dit werk opent een fascinerende weg naar een beter begrip van dierlijke cognitie en de diversiteit aan vormen van intelligentie op aarde.
